Krantenadvertentie uit een Parallel Universum (1988)

Geachte lezer van [naam van betreffende publicatie hier],

U leest een belangrijk bericht. Nee, dit is geen verkooppraat, al begrijp ik dat u bij het lezen van deze paginagrote krantenadvertentie in eerste instantie aan reclame heeft gedacht. Geen verkooppraat, in tegendeel: dit bericht is belangrijk zoals een brief van uw dokter dat zou zijn. Ik wil u dan ook verzoeken aandachtig te lezen.

De informatie die zal volgen is gebaseerd op een recent voltooide rapportage van de hand van een interne commissie bestaande uit enkele van onze meest begaafde wetenschappers. De afgelopen jaren hebben zij de ontwikkelingen in het veld voor ons op de voet gevolgd. Hoewel hun rapportage aanvankelijk niet bedoeld was voor publicatie acht ik de ernst van de bevindingen dusdanig dat ik er via deze weg toch mee naar buiten treed.

Laat ik vooropstellen dat het nog niet te laat is. Ik ben me ervan bewust dat u nog niet zult begrijpen waar het te laat voor zou kunnen zijn. Voor ik dermate ingrijpend nieuws breng leg ik liefst eerst een gedegen fundament zodat ik zeker weet dat wij elkaar, als brenger en ontvanger van het ingrijpende nieuws, begrijpen. In andere woorden; ik wil niet met de deur in huis vallen. Wel lijkt het me nu, voor ik mijn verhaal afsteek, verstandig zachtjes op deze spreekwoordelijke deur te kloppen en alvast door de brievenbus te fluisteren: het is nog niet te laat. Houdt u dat alstublieft in uw achterhoofd bij het lezen van het vervolg van dit bericht.

***

Achter in mijn tuin staat een broeikas. Een klein huisje van glas. Ik ben veel van mijn vrije uren in mijn kas te vinden, in de weer met zaaien, oogsten, stekken en sproeien. In de zomer kan het daarbinnen stikheet zijn. Dan drinken mijn planten gulzig en groeien ze als kool. Ook gedurende de koudere seizoenen heerst er in de kas een aangenaam klimaat. Als het weer aan het eind van de herfst guur begint te worden neem ik mijn steekkar en rol ik mijn citroenboom, jaren geleden als een klein struikje in een grote pot geplant, de kas in. Daar staat hij veilig voor de winter.

Dat het in een broeikas broeierig warm kan zijn zal voor u niet als een verrassing komen. Weet u echter ook welke fysische principes er verantwoordelijk zijn voor deze broeierigheid? Ik zal het u verklappen: het zit ‘m in de interactie tussen zonlicht, warmte, en glas. Het glazen dak van de kas laat zonlicht vrijwel zonder hinder passeren. Binnen in de kas raakt dit licht de aarde, de planten, en afhankelijk van het seizoen, de citroenboom. Een deel van het licht weerkaatst en ondervindt bij het verlaten van de kas wederom weinig weerstand. Een ander deel wordt geabsorbeerd en omgezet in warmte; vooral de zwarte aarde absorbeert veel zonlicht en warmt op. In tegenstelling tot het licht wordt de warmte door het glas vrijwel niet doorgelaten. De warmte zit opgesloten in de afgesloten kas. De temperatuur stijgt.

Hopelijk heeft u mij tot hier kunnen volgen en hopelijk volgt u mij nog wanneer ik beweer: onze aarde is een grote broeikas. De rol van het glas wordt gespeeld door onze atmosfeer, meer specifiek door enkele gassen uit het mengsel dat wij lucht noemen. Zonder deze broeikasgassen zouden wij het grootste deel van de warmte die wij van onze zon ontvangen meteen weer adieu moeten zeggen. Het zou zijn als in een kas zonder dak: net zo warm of koud als in de directe omgeving. In het geval van de aarde is de directe omgeving de kille onherbergzame ruimte, en dientengevolge was onze aarde zonder broeikasgassen, zonder broeikaseffect, een onbewoonbare ijsbol geweest.

Het belangrijkste broeikasgas – het meest overvloedig in onze atmosfeer – is koolstofdioxide, ook wel CO₂ (zeg: see-oo-twee) genoemd. Wellicht klinkt dit niet meteen bekend, maar u heeft met dit gas een intiemere relatie dan u misschien denkt: uw lichaam produceert het voortdurend en elke adem die u uitblaast barst ervan. Koolstofdioxide is een afvalproduct van de verbrandingsreacties waarmee uw cellen uit voedingsstoffen en zuurstof energie produceren. Ook buiten uw lichaam bestaan verbrandingsreacties: op het kampvuur verworden zuurstof en hout tot koolstofdioxide, en de vergeten appel die wegrot in uw fruitschaal ondergaat, zij het een stuk langzamer, hetzelfde lot. Al deze verbrandingsreacties, waarbij zuurstof en voedingsstoffen worden omgezet in energie en koolstofdioxide, zijn een onmisbaar onderdeel van de voor het leven op aarde belangrijkste kringloop.

Een kringloop behoort zich natuurlijk in de staart te bijten. Het koninkrijk der planten is verantwoordelijk voor het sluiten van de keten door uitvoering van het omgekeerde proces. Algen, grassen, struiken, mijn citroenboom, hele bossen nemen koolstofdioxide op en produceren zuurstof en voedingsstoffen, aangemoedigd door het vriendelijke licht van de zon. Er is sprake van een kringloop, van een evenwicht: de verschillende koninkrijken van het leven houden elkaar, en de samenstelling van gassen in onze atmosfeer, al millennialang min of meer in balans, en in deze relatief stabiele en goedaardige broeikas heeft het leven op aarde zich kunnen ontwikkelen tot de planten en dieren die ons omringen, tot de mensheid.

***

Hiermee is het fundament gelegd. Na deze snelle lessen in de natuurkunde, scheikunde en biologie beschouw ik u als voldoende geïnformeerd om het bericht dat ik u zal brengen te  doorgronden. Dan zal ik nu overgaan tot de kern van de zaak: slecht nieuws.

De aarde is uit balans geraakt. Het evenwicht is zoek en het is onze eigen schuld. Niet alleen stoten we, als mensheid, bij de verbranding van kolen, aardgas, en olie – zogenaamde fossiele brandstoffen – dagelijks  enorme hoeveelheden broeikasgassen uit, maar ook hebben we sinds het begin van deze eeuw al bijna de helft van ’s werelds bossen, die met deze broeikasgassen wel raad hadden geweten, gekapt. Zo trekken we aan twee kanten de hierboven beschreven kringloop uit balans. Het gevolg is dat de hoeveelheid koolstofdioxide in onze atmosfeer sinds het begin van de eeuw al met vijftien procent is toegenomen. En hoe meer broeikasgas, hoe meer broeikaseffect. De atmosfeer van onze aarde houdt meer en meer warmte vast en warmt langzaam maar zeker op. Onze wetenschappers voorspellen dat, als we op dezelfde voet verder leven, de gemiddelde temperatuur op onze aarde in de komende decennia met tot wel drie graden Celsius zal toenemen.

Ik stel me voor dat u nu denkt: is dat alles? Waarschijnlijk klinkt deze temperatuurstijging u eerder aantrekkelijk dan desastreus in de oren: een graadje of drie erbij, ja graag. U ziet zich al zitten op het terras van de plaatselijke kroeg op een zonnige middag in februari. Helaas moet ik u uit de droom helpen. Een dergelijke stijging van de temperatuur van onze atmosfeer zal ingrijpende gevolgen hebben voor natuur en mensheid. Grote delen van de permanente ijskappen aan beide polen zullen smelten, het smeltwater zal ergens moeten blijven en de zeespiegel zal enkele meters stijgen, laagliggend land rond de hele wereld zal onbewoonbaar worden, zo ook een groot deel van ons Nederland. Woestijnen zullen uitdijen als de kale plek op een oudemannenhoofd, droogte zal om zich heen grijpen en steeds grotere delen van onze aarde zullen veranderen in een onbewoonbare en onbebouwbare dorre vlakte. Extreem weer zal de norm worden: hevige en onophoudelijke regens aan de ene kant van de wereld terwijl de zon elders fel en genadeloos neerstraalt op verdord gras. Oogsten zullen mislukken, verzuipen of verdrogen, en er zal niet genoeg te eten zijn voor miljoenen hongerige menselijke monden. Hele volksstammen zullen moeten verhuizen wanneer hun thuisland ze niet langer herbergen kan. Er zullen oorlogen gevoerd worden om water, land, en voedsel.

Ik weet het, deze voorspellingen zijn niet mis, en het meest angstwekkend is dat ze niet tot me zijn gekomen in een visioen, dat ik ze niet heb gelezen in de sterren of de lijnen van mijn hand, maar dat ze in plaats daarvan zijn gebaseerd op metingen, wetenschappelijke modellen en onze kennis van de onveranderlijke wetten van de natuur. Dit is geen fantasie, het is de ongemakkelijke waarheid. Een eind goed al goed staat verre van vast. Niet als we koppig olie blijven verbranden en bossen blijven kappen. Maar, ik benadruk nogmaals: het is nog niet te laat.

***

U heeft ons logo bovenaan deze advertentie zien staan. U snapt onze rol in dit verhaal. U zult begrijpen dat het voor mij, als directeur van één van de grootste oliemaatschappijen ter wereld, tijd is de hand in eigen boezem te steken.

Allereerst bied ik u uit naam van mijzelf en al mijn voorgangers welgemeende excuses aan voor onze rol in het verstoren van het aards evenwicht. In de loop van ons bestaan hebben we triljarden liters aardolie opgepompt en verkocht, en hoewel we hiermee ontegenzeggelijk hebben bijgedragen aan veel economische ontwikkeling en technologische vooruitgang, hebben we hiermee onbedoeld ook uw toekomst, en in het bijzonder de toekomst van uw kinderen en hun kinderen, in gevaar gebracht. Ik heb hier een enorme spijt van, als uw medemens maar zeker ook als vader en sinds kort grootvader. Ik geloof graag, en hoop dat u ook gelooft, dat mijn voorgangers nooit aan deze onderneming begonnen waren als ze de uiterst ernstige gevolgen van hun handelen hadden kunnen voorzien.

Zoals ik heb uiteengezet, heeft het bewijs voor een aanstaande klimaatcatastrofe zich gedurende de afgelopen jaren opgestapeld. De roep om drastische verandering is steeds sterker geworden, vanuit de wetenschappelijke wereld en zo langzaamaan ook vanuit de samenleving, en het is mij duidelijk geworden dat het tijd is dat wij aan deze roep gehoor geven. Dat zullen we doen. Onze medewerkers hebben eerder deze week al bericht ontvangen. Onze aandeelhouders zullen binnenkort een meer gedetailleerd bericht ontvangen. Hier en nu zal ik volstaan met de mededeling dat we per direct al onze operaties betreffende fossiele brandstoffen af zullen bouwen en onze volledige aandacht zullen richten op duurzame vormen van energieproductie.

Wij zien hiervoor meer dan voldoende aanknopingspunten. Onze aarde barst namelijk van de energie. De wind waait, rivieren stromen vanuit de bergen richting de zee, enorme hoeveelheden water worden meegesleurd door de getijden, en de zon verwarmt en verlicht. Al deze energie is te benutten, en dat op duurzame en klimaatvriendelijke wijze. Dat we hier als mensheid niet verder mee gevorderd zijn is vooral te wijten aan het feit dat we ons hebben laten afleiden door de grootse maar kortzichtige beloften van het zwarte goud.

Natuurlijk zullen we door deze drastische ingreep, zeker aanvankelijk, veel winst mislopen. Maar denkt u alstublieft niet dat wij een overhaaste beslissing nemen over een verre en onzekere toekomst. Wij nemen een beslissing over het heden, over de rol die wij nú willen spelen en over wie wij nú willen zijn. Wie zouden we zijn als we nu zouden wegkijken, signalen zouden blijven negeren of zelfs bewust verbergen, en nog jarenlang over de rug van uw toekomst miljarden guldens zouden verdienen? Ik denk dat we in veler ogen, ook in de mijne, de slechterik zouden zijn; sluw, hebzuchtig, kwaadaardig. Nee, wij hebben besloten dat we ons daar niet in herkennen. We hoeven geen helden te worden – doorgaans haalt men de geschiedenisboeken niet met het bijtijds afwenden van een ramp. Wel willen we fatsoenlijk zijn en onze eigen problemen oplossen. Als we niets doen zijn de gevolgen voor u, uw kinderen, hun kinderen, niet te overzien. Wij zijn het aan hen verplicht alles op alles te zetten, en als we nu handelen, nu het tij weten te keren, gaan zij een prachtige, onbezorgde, groene toekomst tegemoet.

Het tij keren kunnen wij echter niet alleen. Ik schrijf deze advertentie daarom niet alleen als mededeling, maar vooral ook als oproep aan u allen.

Mijn oproep aan onze collega’s en concurrenten van de grote oliemaatschappijen der aarde is: volg ons voorbeeld, bouw zo snel mogelijk de winning van fossiele brandstoffen af en focus op duurzame energieproductie. Op korte termijn een offer, op lange termijn de enige juiste beslissing!

Mijn oproep aan de nationale en wereldwijde politiek is: neem drastische maatregelen om vervuilers te ontmoedigen en innovatie te ondersteunen. In ons huidige politieke en economische systeem is het verwoesten van onze planeet nog al te lucratief!

Ik weet dat, als de machtigen van deze wereld besluiten mijn oproep naast zich neer te leggen, ons offer hoogstwaarschijnlijk voor niets zal zijn. Mijn verzoek aan u is: accepteer dit verraad niet. Laat u gelden waar u kan. Stem, staak, boycot, protesteer!

***

Ik sluit graag af met de volgende gedachte. Wij mensen moeten inzien dat de aarde niet van ons is; dat de aarde er niet vóór ons is. Zij zorgt niet voor ons, is ons niets verplicht. Zij bestaat, en voorziet min of meer bij toeval in de omstandigheden die het ons mogelijk maken te gedijen. Wij mogen dit niet voor lief nemen. Wij moeten onze krachten kennen en weten dat we in staat zijn kapot te maken wat we juist het hardst nodig hebben. Zonder aarde zijn we niets. We moeten voor haar zorgen, omdat we alleen zó voor onszelf kunnen zorgen. Ik reken op u.